Boğaz köprüleri özelleştirme kararı: Süre 30 yıl

0

BEĞENDİM

0

Boğaz köprüleri özelleştirme kararı, Cumhurbaşkanı kararıyla Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Düzenleme, 15 Temmuz Şehitler Köprüsü ve Fatih Sultan Mehmet Köprüsü dahil Karayolları Genel Müdürlüğünün işlettiği otoyol ve çevre yollarını kapsayan özelleştirme programını genişletti. Sözleşme süresi 30 yıl olarak belirlenirken, işlemlerin 31 Aralık 2031’e kadar tamamlanması öngörüldü. Mülkiyet devri ise uygulanabilecek yöntemler arasında yer almadı.

Boğaz köprüleri özelleştirme kararı ne getiriyor?

11750 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile Niğde-Pozantı Otoyolu, Gaziantep Çevre Otoyolu ve Bursa Çevre Otoyolu’nun Çağlayan Kavşağı-Yenişehir Kavşağı arasındaki bölümü ile bağlantı yolları ilk kez özelleştirme kapsam ve programına alındı. Bu güzergâhlar, 2003 ve 2010 yıllarında özelleştirme programına alınmış köprü ve otoyolların bulunduğu programa eklendi.

Daha önce programda bulunan varlıklar arasında 15 Temmuz Şehitler Köprüsü, Fatih Sultan Mehmet Köprüsü, Avrupa ve Anadolu otoyolları ile İzmir-Aydın, İzmir-Çeşme, Niğde-Mersin-Adana, Adana-Gaziantep, Gaziantep-Şanlıurfa ve Toprakkale-İskenderun otoyolları bulunuyor. Yeni kararla kapsam yeniden düzenlenirken, uygulanacak özelleştirme sözleşmelerinin azami süresi 30 yıl olarak belirlendi.

Kararda yer alan program yalnızca İstanbul’daki iki köprüyle sınırlı değil. KGM’nin Avrupa ve Anadolu otoyollarındaki kesimleri ile Ege, Akdeniz ve Güneydoğu’daki ücretli otoyol ağları da kapsamda bulunuyor. Böylece olası özelleştirme ihalesi, Türkiye’nin farklı bölgelerindeki yoğun trafik taşıyan ücretli yol altyapısının önemli bir bölümünü ilgilendiriyor. Hangi varlıkların tek paket halinde, hangilerinin ayrı gruplar halinde ihaleye çıkarılacağı ise henüz ilan edilmedi.

Mülkiyet devri yapılmayacak

Kararda köprü ve otoyolların mülkiyetinin satılması öngörülmüyor. Özelleştirme; işletme hakkının verilmesi, kiralama, gayri ayni hak tesisi, gelir ortaklığı modeli veya mevzuatın izin verdiği diğer yöntemlerden biri ya da birkaçının birlikte uygulanması yoluyla gerçekleştirilebilecek. Bu nedenle karar, kamuoyunda kullanılan “satış” ifadesinden farklı olarak mülkiyetin devlette kalabileceği süreli işletme ve gelir modellerini içeriyor.

Özelleştirme işlemleri sonuçlanıncaya kadar kapsamdaki otoyollar, çevre yolları, köprüler, bağlantı yolları ile bakım ve işletme tesislerinin sorumluluğu Karayolları Genel Müdürlüğünde kalacak. Yeni işletmecinin kim olacağı, ihale yöntemi, işletme hakkı bedeli ve geçiş ücretlerinin hangi esaslarla belirleneceği ise henüz açıklanmadı.

İşlemler için 2031 sonuna kadar süre verildi

Kararın en dikkat çeken hükümlerinden biri, özelleştirme işlemlerinin tamamlanması için 31 Aralık 2031 tarihinin belirlenmesi oldu. Bu süre, tüm varlıkların aynı anda devredileceği anlamına gelmiyor. İhale ve sözleşme süreçlerinin hazırlanması, tekliflerin alınması ve nihai devir işlemleri farklı tarihlerde gerçekleştirilebilecek.

Köprü ve otoyolların özelleştirilmesi daha önce de gündeme gelmişti. 2012’de yapılan ihalede 25 yıllık işletme hakkı için 5 milyar 720 milyon dolarlık en yüksek teklif verilmiş, ancak ihale 2013 yılında iptal edilmişti. Daha sonraki yasal değişikliklerle işletme hakkı devrinin yanı sıra mülkiyet devri dışındaki farklı özelleştirme yöntemlerinin uygulanmasının önü açıldı.

Kamuya açıklanan 2025 verilerine göre KGM’nin işlettiği Mahmutbey-Edirne, İstanbul-Ankara, Adana, Mersin ve Çeşme-İzmir-Aydın otoyolları ile 15 Temmuz Şehitler ve Fatih Sultan Mehmet köprülerinden yıl içinde toplam 585 milyon 906 bin 492 araç geçti. Bu trafik hacmi, ihale hazırlığında işletme geliri kadar bakım, onarım ve yatırım yükümlülüklerinin de önemli başlıklardan biri olacağını gösteriyor.

Muhalefetten geçiş ücreti ve gelir tepkisi

YENİ Parti Zonguldak Milletvekili Deniz Yavuzyılmaz, karara tepki göstererek özelleştirilecek varlıkların kamu açısından yüksek gelir ürettiğini savundu. Yavuzyılmaz, söz konusu köprü ve otoyolların 2025 yılında yaklaşık 600 milyon dolar kâr sağladığını öne sürdü ve bu tutarı 30 yıllık dönem üzerinden yaklaşık 18 milyar dolar olarak hesapladı.

Bu hesap, gelecekteki trafik miktarı, geçiş ücretleri, işletme giderleri, bakım maliyetleri, enflasyon ve döviz kuru gibi değişkenleri sabit kabul eden siyasi bir değerlendirme niteliğinde. Dolayısıyla 30 yıllık dönemde gerçekleşecek net gelir veya kârın kesin tutarı olarak değerlendirilemiyor. Yavuzyılmaz ayrıca özel işletmecilerin geçiş ücretlerini artıracağını savundu; ücretlerin nasıl belirleneceğine ilişkin ihale şartları ise henüz açıklanmadı.

Geçiş ücretleri nasıl belirlenecek?

Boğaz köprüleri özelleştirme kararı sonrasında sürücülerin en fazla merak ettiği başlıklardan biri geçiş ücretlerinin geleceği oldu. Ancak yeni kararda, özel işletmecinin ücretleri hangi formülle belirleyeceğine ilişkin ayrıntılı bir tarife yer almıyor. Bu konu, hazırlanacak ihale şartnamesi ve sözleşmelerde belirlenecek hükümlerle netleşecek.

Bu nedenle “geçiş ücretleri kesin olarak artacak” veya “ücretleri şirketler tek başına belirleyecek” şeklindeki ifadeler şu aşamada doğrulanmış bilgi değil. Sürecin bundan sonraki aşamasında ihale modeli, yatırım ve bakım yükümlülükleri, ücretlendirme sistemi, kamu denetimi ve sözleşme şartlarının açıklanması bekleniyor.

Haber: Muhammet BAYRAKTAR