İtfaiyecilerin özlük hakları: SGK ve yıpranma gerçeği

0

BEĞENDİM

0

Türkiye’de itfaiyeciler, İtfaiye Haftası’nı görev başında karşılarken özlük hakları tartışması sürüyor. İtfaiyecilerin özlük hakları bakımından en kritik başlıklar ayrı hizmet sınıfı, emekliliğe esas SGK bildirimi, fiilî hizmet süresi zammı ve belediyeden belediyeye değişen mali haklar. İstanbul İtfaiyesi bu yıl 312’nci kuruluş yıl dönümünü 21-25 Eylül arasında etkinliklerle kutluyor.

İtfaiyecilerin özlük hakları: Ayrı hizmet sınıfı hâlâ yok

İtfaiyecilik fiilen bir meslek ve bu alanda mesleki eğitim programları bulunuyor; ancak 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda “İtfaiye Hizmetleri Sınıfı” adıyla müstakil bir hizmet sınıfı halen bulunmuyor. İstanbul Büyükşehir Belediyesinin 2026 itfaiye eri alım ilanında kadrolar açıkça Genel İdare Hizmetleri, yani GİH sınıfında gösteriliyor.

İtfaiyecilerin özlük hakları için TBMM’de bu yapının değiştirilmesine yönelik birden fazla kanun teklifi bulunuyor. Mart 2026’da sunulan teklif, 657’ye “İtfaiye Hizmetleri Sınıfı” eklenmesini öngörüyor ve Plan ve Bütçe Komisyonunda. 2024 ve 2025’te sunulan benzer teklifler de ayrı sınıf, ek gösterge ve yıpranma süresinin artırılması gibi başlıklar içeriyor. Bunlar yürürlükteki hak değil; Meclis’te bekleyen düzenleme önerileri.

SGK primi gerçekten asgari ücretten mi yatıyor?

Memur statüsündeki itfaiyeci için “SGK primi asgari ücretten yatıyor” ifadesi genel olarak doğru değil. 5510 sonrası ilk kez 4/c kapsamında göreve başlayan kamu personelinde prime esas kazanç; gösterge ve ek gösterge aylığı, taban ve kıdem aylığı ile mevzuatta sayılan bazı tazminatlardan oluşuyor. SGK’ya göre malullük, yaşlılık ve ölüm primi yüzde 21; bunun yüzde 9’u çalışandan, yüzde 12’si kurumdan karşılanıyor. Genel sağlık sigortasında oran yüzde 12,5; yüzde 5 çalışan, yüzde 7,5 işveren payı.

İtfaiyecilerin özlük hakları bakımından asıl sorun, bordrodaki her ödemenin emekliliğe esas kazanca aynı biçimde girmemesi. Belediye kaynaklı maktu fazla mesai, sosyal denge ve diğer ödeme kalemleri nedeniyle ele geçen toplam ücret ile emeklilik hesabına esas matrah arasında fark oluşabiliyor. Bu durum sahada “asgari üzerinden prim” şeklinde ifade edilse de hukuki olarak doğru tanım, prime esas kazancın maaşın tamamıyla aynı olmaması.

Fiilî hizmet süresi zammına tabi 60 günlük işlerde SGK, işveren payına ayrıca 3,33 puan ek prim uyguluyor. Örneğin tamamen varsayımsal 60 bin TL prime esas kazançta bu ek işveren primi yaklaşık 1.998 TL ediyor. Bu tutar çalışanın cebinden değil kurum tarafından karşılanıyor.

Yıpranma payı yılda otomatik 60 gün değil

5510 sayılı Kanun’un 40’ıncı maddesinde itfaiye veya yangın söndürme işlerinde çalışanlara 60 günlük fiilî hizmet süresi zammı öngörülüyor. Ancak 60 gün, her itfaiyeciye takvim yılı sonunda otomatik eklenen sabit süre değil. SGK, kapsamda fiilen çalışılan ve işin riskine maruz kalınan günleri esas alıyor; hesap “kapsamdaki gün sayısı x 60 / 360” formülüyle yapılıyor.

İtfaiyecilerin özlük hakları açısından kritik nokta, yangın söndürme ve mevzuatın kapsadığı fiilî görev kayıtlarının nasıl bildirildiği. TBMM kayıtlarında, uygulamada bazı itfaiyecilere yalnız yangına müdahale edilen saatler üzerinden yıpranma yazıldığı yönündeki şikâyetler yıllardır yer alıyor. SGK da izin ve kapsam dışı sürelerin ayrı bildirilmesini istiyor. Fiilî hizmet zammında toplam ek süre genel olarak beş yılı aşmıyor; bunun en fazla üç yılına kadar olan yarısı emeklilik yaşından indirilebiliyor. Yaş indirimi için diğer kapsamdaki çalışanlarda en az 3 bin 600 gün şartı bulunuyor.

Maaş neden belediyeden belediyeye değişiyor?

İtfaiyecilerin özlük hakları maaş tarafında da tek rakama indirgenemiyor. Derece-kademe, öğrenim, hizmet yılı, aile durumu, 5434 veya 5510’a tabi olma, sosyal denge tazminatı ve belediye meclisinin belirlediği maktu fazla mesai net ücreti değiştiriyor. Türkiye Belediyeler Birliğinin Temmuz-Aralık 2026 hesaplama sistemi maaşı bu değişkenlerle hesaplıyor. 9/1 derece, bekar ve çocuksuz örnek hesaplarda yeni başlayan bir itfaiye eri için 69-70 bin TL net ücret görülüyor; bu rakam belediyeye özel ek ödemeler dahil kesin bordro tutarı değil.

2026 Bütçe Kanunu K Cetveli’ne göre İstanbul, Ankara ve İzmir büyükşehir belediyesi sınırlarında itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele ödenebilecek aylık maktu fazla çalışma ücretinin üst sınırı 5 bin 371 TL. Diğer büyükşehirlerde üst sınır 4 bin 45 TL. Bu ödeme de belediye meclisi kararıyla belirleniyor.

Şehrin Haberi’nin daha önce aktardığı Büyükçekmece’de itfaiye aracının devrilmesi ve Mimaroba’daki yangın gibi olaylar, mesleğin yalnız yangın değil trafik kazası, kurtarma ve afet müdahalesi boyutunu da gösteriyor. İtfaiye Haftası vesilesiyle; yangına, afete ve kazaya herkes uzaklaşırken koşan tüm itfaiyecilerin haftasını kutluyor, görev başında hayatını kaybeden itfaiyecileri saygıyla anıyoruz.

Haber: Muhammet BAYRAKTAR