Tütün düzenlemesi: 2015 sonrası için ömür boyu yasak planı

0

BEĞENDİM

0

Türkiye’de tütün ürünlerinin kullanımını azaltmaya yönelik yeni bir düzenleme hazırlığı gündemde. Tütün düzenlemesi kapsamında 1 Ocak 2015 ve sonrasında doğanlara hayatları boyunca tütün ürünü satılmaması ve kullanımın sınırlandırılması planlanıyor. Çalışmanın henüz yasalaşmadığı, Sağlık Bakanlığının hazırlıkları sürdürdüğü ve teklifin ekim ayında Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmasının öngörüldüğü belirtiliyor.

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi ve Yeşilay Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Toker ERGÜDER, hazırlık çalışmalarına ilişkin ayrıntıları paylaştı. ERGÜDER’in aktardığına göre taslak; çocuk ve gençlerin tütün ve nikotin ürünlerinden korunması, açık alanlarda pasif maruziyetin azaltılması, satış ve kimlik doğrulama sistemlerinin güçlendirilmesi ile paket standardizasyonunu kapsıyor.

Tütün düzenlemesi 2015 sonrası için ne öngörüyor?

Taslağın en dikkat çekici başlığı, 1 Ocak 2015 ve sonrasında doğanları kapsayan “Tütünsüz Nesil” yaklaşımı. ERGÜDER’in açıklamasına göre bu yaş grubuna tütün ürünlerinin satışı ve kullanımı hayat boyu sınırlandırılacak. Böylece yaş sınırının her yıl ileri taşınması yerine belirli bir doğum tarihinden sonraki neslin tütün ürünlerine erişiminin kalıcı biçimde engellenmesi hedefleniyor.

Bu başlık bugün yürürlükte olan bir yasak değil. Mevcut mevzuatta 18 yaşından küçüklere tütün ürünü satışı yasaklanmış durumda. Yeni tütün düzenlemesi yasalaşırsa 2015 ve sonrasında doğanlar ilerleyen yıllarda 18 yaşını geçseler dahi satış yasağının kapsamı içinde kalacak. Düzenlemenin kesin metni ise ancak kanun teklifi TBMM’ye sunulduğunda görülebilecek.

Türkiye’de tütün kontrolünün mevcut hukuki omurgasını 4207 sayılı Kanun oluşturuyor. Kapalı alanlardaki yasaklar 2008 ve 2009’daki düzenlemelerle genişletilmiş, iş yerleri ile lokanta, kahvehane ve kafeterya gibi işletmeler de dumansız hava sahasına dahil edilmişti. Yeni çalışma bu çerçeveyi özellikle yeni nesiller ve açık alanlar bakımından ileri taşımayı amaçlıyor. ERGÜDER, Türkiye’de sigara satışlarının son yıllarda yeniden yükseldiğini belirterek 2012’de yaklaşık 4,5 milyar paket olan satışın 2025’te yaklaşık 8 milyar pakete ulaştığını söyledi. Bu rakamlar, teklif hazırlığında koruyucu sağlık yaklaşımının neden yeniden öne çıkarıldığını gösteren veriler arasında sunuluyor. Ancak satış verileri de nihai teklifin hukuki kapsamını tek başına belirlemiyor.

2040 için daha geniş satış yasağı hedefi

Sağlık Bakanlığının 2024-2028 Tütün Kontrolü Strateji Belgesi ve Eylem Planı içinde, belirli bir tarihten sonra doğanlara hayatları boyunca tütün ürünü satılmaması ve 1 Ocak 2040’tan itibaren tüm yaş gruplarına tütün ürünü satışının sonlandırılması hedefi yer alıyor. ERGÜDER ise üzerinde çalışılan taslakta 2040 sonrası üretim ve satışın da sona erdirilmesinin planlandığını söyledi.

Bu nedenle 2040 başlığı da bugünden yürürlüğe girmiş bir yasak olarak okunmamalı. Sağlık Bakanlığının strateji belgesi bir politika hedefi ortaya koyarken bağlayıcı ceza ve yasakların kapsamı, kanunlaşacak düzenlemenin nihai metniyle kesinleşecek.

Lokanta, park ve bahçelerde yeni kurallar

Tütün düzenlemesi yalnız satış yaşına odaklanmıyor. ERGÜDER’in aktardığı taslakta lokantaların açık ve kapalı bölümlerinde sigara kullanımının tamamen yasaklanması; park, bahçe ve kamu binalarının bahçelerinde ise görünürlüğü azaltılmış özel sigara içme alanları oluşturulması planlanıyor. Şehrin Haberi daha önce plajlarda sigara kullanımına yönelik yeni yasak hazırlıklarını da gündeme taşımıştı.

Yeni yaklaşımın temel gerekçesi, özellikle çocuk ve gençlerin tütün kullanımını normalleştiren görüntülere ve pasif dumana maruziyetini azaltmak. Açık alanlarda uygulanacak sınırların hangi mesafe, işletme türü ve denetim modeliyle hayata geçirileceği ise henüz açıklanmış değil.

Slim sigaralar, sağlık vergisi ve kimlik doğrulama

Taslakta standart paket uygulamasının genişletilmesi ve “slim” olarak bilinen ince sigaraların kaldırılması da bulunuyor. Ayrıca tütün ürünlerine uygulanması planlanan yeni “sağlık vergisi” gelirlerinin koruyucu sağlık hizmetlerinde kullanılması hedefleniyor. Satışlarda yaş kontrolünü güçlendirmek amacıyla kimlik ve ödeme sistemlerinin birlikte çalışacağı doğrulama modelleri üzerinde de duruluyor.

Yeşilay’ın 17 Eylül’de açıkladığı kamuoyu araştırmasında 2015 ve sonrasında doğanlara tütün ürünü satışının yasaklanmasını öngören Tütünsüz Nesil yaklaşımına destek dijital araştırmada yüzde 89,3, saha araştırmasında yüzde 83,2 olarak ölçüldü.

Henüz yasalaşmadı

Tütün düzenlemesi açısından bugün için en önemli ayrım, açıklanan başlıkların yürürlükteki hukuk ile hazırlık aşamasındaki teklif arasında doğru biçimde ayrılması. 2015 sonrası doğanlara ömür boyu satış yasağı, 2040 hedefi, açık alan kısıtlamaları, standart paket ve sağlık vergisi henüz yeni bir kanun olarak yürürlüğe girmiş değil.

Teklif TBMM’ye sunulduktan sonra komisyon ve Genel Kurul süreçlerinde maddeler değişebilir. Düzenlemenin bağlayıcı hale gelmesi için Meclis’te kabul edilmesi ve Resmî Gazete’de yayımlanması gerekiyor. Bu nedenle vatandaşların mevcut yükümlülükleri açısından bugün yürürlükte olan 4207 sayılı Kanun hükümleri geçerliliğini koruyor.

Haber: Muhammet BAYRAKTAR