İBB başkanlık seçimi: 17 Eylül ihtimali ve yeni aritmetik

0

BEĞENDİM

0

İBB başkanlık seçimi tartışması, İBB ve Üsküdar meclis üyesi Ekrem Baki’nin adliyeye sevk edilmesi ve İBB meclis üyesi Amine Cansu Çelik’in tutuklanmasının ardından yeniden gündeme geldi. 2 Ağustos’ta açık kaynaklara yansıyan hesapta CHP ağırlıklı muhalefet bloğu 157, Cumhur İttifakı 138 üyeyle gösteriliyordu. İki üyenin hukuken üyelikleri sona ermiş değil; ancak toplantıya katılamamaları halinde fiilî oy dengesi 155’e 138’e kadar gerileyebilir.

İBB başkanlık seçimi tartışmalarında Saraçhane’de bulunan İstanbul Büyükşehir Belediyesi binası

İBB başkanlık seçimi için hangi şartlar gerekiyor?

İBB’de bugün yeni bir belediye başkanı seçimi kararı bulunmuyor. Ekrem İmamoğlu tutuklu ve görevden uzaklaştırılmış durumda; İBB’nin resmi sayfasında Nuri Aslan belediye başkan vekili olarak yer alıyor. Bu statü, başkanlık makamının hukuken tamamen boşaldığı anlamına gelmiyor.

Kamuoyunda “ahmak davası” olarak bilinen dosya ise bu nedenle kritik. İmamoğlu hakkında YSK üyelerine hakaret suçlamasıyla verilen ve istinafta düzeltilerek onanan hapis cezası ile TCK 53 kapsamındaki hak yoksunluğu Yargıtay 4. Ceza Dairesi önünde bulunuyor. Onama halinde ise mahkûmiyet kesinleşerek seçilme yeterliliği bakımından yeni bir hukuki aşama doğabilir.

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 44’üncü maddesine göre belediye başkanının seçilme yeterliliğini kaybetmesi halinde başkanlık sıfatı, İçişleri Bakanlığının başvurusu üzerine Danıştay kararıyla sona eriyor. Dolayısıyla Yargıtay’dan çıkabilecek bir onama kararı tek başına aynı gün İBB Meclisi’nde seçim yapılması anlamına gelmiyor.

17 Eylül tarihi neden konuşuluyor?

Siyasi kulislerde 17 Eylül tarihi daha önce olası İBB başkanlık seçimi için dile getirildi. Ancak 6 Eylül itibarıyla İstanbul Valiliği veya İBB tarafından 17 Eylül’de başkanlık seçimi yapılacağına ilişkin resmi çağrı bulunmuyor. Yargıtay’ın “ahmak davası” için 17 Eylül’e bağlanmış kamuoyuna açıklanmış bir karar tarihi de tespit edilmiş değil.

Başkanlık sıfatının hukuken sona ermesi halinde Belediye Kanunu’nun 45’inci maddesi devreye giriyor. Vali, belediye meclisinin on gün içinde toplanmasını sağlıyor ve meclis kendi üyeleri arasından gizli oyla belediye başkanı seçiyor. Bu nedenle 17 Eylül’de seçim yapılabilmesi, öncesinde Yargıtay ve ardından idari-yargısal prosedürün tamamlanmasına bağlı. Mevcut aşamada 17 Eylül kesin seçim tarihi değil, koşullu bir siyasi senaryo.

Olası seçimde ilk iki turda üye tam sayısının üçte ikisi, üçüncü turda salt çoğunluk aranıyor. Bu çoğunluk sağlanamazsa üçüncü turda en çok oy alan iki aday dördüncü tura kalıyor ve dördüncü turda en fazla oyu alan isim belediye başkanı seçiliyor. Oyların eşit çıkması halinde ise kanun kura çekilmesini öngörüyor.

İBB Meclisi’nde fiilî fark 17 oya inebilir

Ekrem Baki, İBB’nin resmi kayıtlarında Üsküdar’dan CHP’li İBB Meclis Üyesi ve Büyükşehir Belediye Encümeni üyesi olarak yer alıyor. 6 Eylül’de 12 şüpheliyle birlikte adliyeye sevk edildi ve haberin hazırlandığı sırada işlemleri devam ediyordu. Amine Cansu Çelik de resmi kayıtlarda İBB Meclis Üyesi; Çelik 5 Eylül gecesi tutuklandı.

Tutuklama veya gözaltı, meclis üyeliğini otomatik olarak düşürmüyor. Bu nedenle resmi sandalye hesabından iki koltuğu silmek doğru değil. Ancak her iki ismin olası başkanlık seçiminde oy kullanamaması halinde 157’ye 138 olan siyasi blok hesabı fiilen 155’e 138 olabilir. Bu tabloda dokuz oyun doğrudan Cumhur İttifakı adayına geçmesi, dördüncü tur hesabında 147’ye 146’lık ters sonuç doğurabilir.

Üyelerin taraf değiştirmeden yalnızca oylamaya katılmaması da sonucu etkileyebilir. 155’e 138’lik fiilî tabloda muhalefet bloğundan 17 kişinin daha oy kullanmaması 138’e 138 eşitlik yaratırken, 18 kişinin sandığa katılmaması Cumhur İttifakı’nı 138’e 137 öne taşıyabilir. Bu hesap yalnızca matematiksel bir senaryo.

İstanbul yeniden sandığa gider mi?

Ekrem İmamoğlu’nun başkanlık sıfatının sona ermesi, İstanbul’da milyonlarca seçmenin katılacağı yeni bir İBB seçimini otomatik olarak doğurmuyor. Kanunun temel yöntemi, boşalan başkanlık için İBB Meclisi’nin kendi üyeleri arasından yeni başkan seçmesi. Yeni seçilen başkan kalan seçim dönemini tamamlıyor.

İstanbul genelinde seçimin yenilenmesi için yalnızca belediye başkanlığı makamının boşalmasından farklı ve daha istisnai hukuki şartların ortaya çıkması gerekiyor. Meclisin çalışamaz hale gelmesi, fesih veya seçim mevzuatındaki başka olağanüstü durumlar ayrı süreçler oluşturabilir. Bugün için bu yönde alınmış bir karar bulunmuyor.

Bu nedenle yalnızca “ahmak davası”nın kesinleşmesine bağlı olarak İstanbul genelinde belediye başkanlığı seçiminin yenilenmesi ihtimali mevcut hukuki çerçevede düşük görünüyor. Asıl yakın senaryo, gerekli hukuki şartlar oluşursa Saraçhane’de meclis içi seçim yapılması. İBB başkanlık seçimi açısından bundan sonraki üç kritik gelişme Yargıtay kararı, olası Danıştay süreci ve Ekrem Baki hakkında bugün verilecek adli karar olacak.

Haber: Muhammet BAYRAKTAR