CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMELERİNDE YETKİ TARTIŞMASI: AYM’NİN İPTAL KARARLARI GÜNDEMDE

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

2026’NIN İLK YARISINDA ANAYASAL SINIRLAR YENİDEN TARTIŞILDI

 Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin en önemli düzenleme araçlarından biri olan Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin sınırları, 2026 yılının ilk yarısında Anayasa Mahkemesi’nin önüne gelen norm denetimi dosyalarıyla yeniden gündeme geldi.

Kamuoyunda zaman zaman “Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle kanunların kaldırıldığı veya iptal edildiği” yönünde değerlendirmeler yapılırken, anayasal düzen bu konuda önemli bir sınır koyuyor. Olağan dönemde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle kanunların değiştirilmesi veya yürürlükten kaldırılması mümkün değil.

ANAYASA NE DİYOR?

Anayasa’nın 104. maddesinin 17. fıkrası Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin sınırlarını açık şekilde belirliyor.

Buna göre Cumhurbaşkanı yürütme yetkisine ilişkin konularda kararname çıkarabiliyor. Ancak temel haklar, kişi hakları ve siyasi haklar Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenemiyor.

Daha da önemlisi, kanunda açıkça düzenlenen bir konuda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamıyor.

Kanun ile Cumhurbaşkanlığı kararnamesinde farklı hükümler bulunması durumunda ise kanun hükümleri uygulanıyor. TBMM’nin Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenmiş bir konuda daha sonra kanun çıkarması halinde de ilgili kararname hükümsüz hale geliyor.

Bu nedenle “Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle 71 kanun iptal edildi” şeklindeki ifade hukuki açıdan doğru bir tanımlama değil. Tartışılması gereken konu, Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilen Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümleri ile kanun hükümlerinin sayısı ve bu iptallerin gerekçeleri.

ANAYASA MAHKEMESİ DENETLİYOR

Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin Anayasa’ya uygunluğunu denetleme yetkisi Anayasa Mahkemesi’ne ait.

Yüksek Mahkeme, bir Cumhurbaşkanlığı kararnamesini incelerken öncelikle düzenlemenin Cumhurbaşkanının yetki alanına girip girmediğine ve aynı konuda daha önce çıkarılmış bir kanun bulunup bulunmadığına bakıyor.

Anayasa Mahkemesi’nin daha önce verdiği çok sayıda kararda; mali ve sosyal haklar, kamu personelinin özlük hakları, kadrolar, ücretler ve çeşitli kamu kurumlarının yapılanmasına ilişkin CBK hükümlerinin anayasal sınırlar içinde olup olmadığı tartışıldı.

Mahkeme bazı düzenlemeleri Anayasa’ya uygun bulurken bazı hükümleri ise “kanunla düzenlenmesi gereken bir alanın Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenmesi” gerekçesi başta olmak üzere çeşitli nedenlerle iptal etti.

2026’DA YENİ CBK’LAR DA AYM’NİN ÖNÜNDE

2026 yılının ilk yarısında da Cumhurbaşkanlığı kararnameleri hakkında yeni iptal davaları Anayasa Mahkemesi gündemine girdi.

Örneğin 19 Şubat 2026 tarihli ve 194 numaralı Üst Kademe Kamu Yöneticileri ile Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Atama Usullerine Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılması Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin bazı hükümlerinin iptali talebi Anayasa Mahkemesi’nin önüne taşındı.

Aynı şekilde daha önce çıkarılmış Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin çeşitli hükümlerine ilişkin dosyaların görüşülmesine de 2026 yılında devam edildi.

“71 KANUN İPTAL EDİLDİ” İFADESİNE DİKKAT

Yapılan incelemede, “2026 yılının ilk altı ayında Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle 71 kanun iptal edildi” şeklindeki iddiayı doğrulayacak resmî bir Anayasa Mahkemesi veya mevzuat kaydına ulaşılamadı.

Üstelik mevcut anayasal sistemde olağan dönem Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle bir kanunun iptal edilmesi veya yürürlükten kaldırılması mümkün değil.

Dolayısıyla kamuoyuna yansıyan “71” rakamının; 71 ayrı kanundan ziyade iptal edilen madde, fıkra, ibare veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmü gibi farklı norm parçalarının toplamına ilişkin bir istatistik olması ihtimali bulunuyor. Bu rakamın hangi çalışmaya dayandığı açıklanmadan “71 kanun iptal edildi” şeklinde kullanılması yanıltıcı sonuç doğurabilir.

ASIL TARTIŞMA: YASAMA İLE YÜRÜTMENİN SINIRI

Konunun merkezinde ise rakamlardan daha önemli bir anayasal tartışma bulunuyor: Yasama yetkisi ile Cumhurbaşkanının düzenleme yetkisinin sınırı nerede başlıyor, nerede bitiyor?

2018’de Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçilmesinden sonra Cumhurbaşkanlığı kararnameleri kamu yönetiminin teşkilatlanmasından üst düzey atamalara kadar birçok alanda kullanılmaya başlandı.

Ancak Anayasa, kanun ile Cumhurbaşkanlığı kararnamesi arasında açık bir öncelik sistemi oluşturuyor.

Kanun varsa kanun uygulanıyor.

Kanunda açıkça düzenlenen konuda CBK çıkarılamıyor.

TBMM aynı konuda sonradan kanun çıkarırsa CBK hükümsüz hale geliyor.

Bu çerçevede Anayasa Mahkemesi’nin kararları yalnızca tek tek düzenlemelerin iptal edilmesi anlamına gelmiyor; aynı zamanda Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nde yürütmenin düzenleme yetkisinin anayasal sınırlarının belirlenmesi açısından da büyük önem taşıyor.

Hazırlayan : Dilek BAKAN