Aftan çıkanların yeniden suç işleme oranı: Cinayet için Türkiye’de net veri yok

0

BEĞENDİM

0

Türkiye’de kamuoyunda “af” olarak anılan infaz düzenlemeleriyle tahliye edilen hükümlülerin yeniden cinayet veya ağır suç işlemesine ilişkin tek ve resmî bir oran bulunmuyor. Aftan çıkanların yeniden suç işleme oranı konusunda Adalet Bakanlığının 2026’da TBMM’ye verdiği yanıt, istenen ayrıntıda istatistiki veri bulunmadığını ortaya koydu. Bu nedenle “cinayetten hükümlü olup düzenlemeden yararlananların yüzde kaçı yeniden cinayet işledi?” sorusuna Türkiye için güvenilir tek bir yüzde vermek bugün mümkün değil. Mevcut çalışmalar genel suç tekrarı, yeniden yakalanma veya yeniden cezaevine dönüş gibi farklı ölçütler kullanıyor.

Aftan çıkanların yeniden suç işleme oranı için Türkiye’de veri boşluğu

CHP İstanbul Milletvekili Turan Taşkın ÖZER’in son 20 yıldaki infaz değişikliklerinden yararlananların sayısı, suç türleri ve tahliye sonrasında yeniden suç işleyenlerin sayısına ilişkin soru önergesine, dönemin Adalet Bakanı Yılmaz TUNÇ tarafından 2 Şubat 2026’da yanıt verildi. Bakanlık, talep edilen ayrıntıda istatistiki veri bulunmadığını bildirdi. Bu yanıt, özellikle cinayet, yağma, ağır yaralama ve benzeri suçlardan tahliye edilenlerin sonraki suç geçmişini ayrı ayrı gösteren kamuya açık bir veri setinin bulunmadığını gösteriyor.

Aftan çıkanların yeniden suç işleme oranı için kamuoyunda kullanılan rakamlar bu nedenle aynı şeyi ölçmüyor. 2025’te Adalet Bakanlığı kaynaklarına dayandırılan haberlerde cezaevinden çıkanların yaklaşık yüzde 45’inin yeniden suç işlediği aktarıldı. Ancak bu oranın takip süresi, hangi tahliye türlerini kapsadığı ve “yeniden suç” ölçütünün yakalama mı, mahkûmiyet mi, cezaevine dönüş mü olduğu ayrıntılı bir kamu raporuyla açıklanmadı.

Daha kapsamlı akademik çalışma ise farklı bir tablo ortaya koyuyor. Engin AVCI ve Aslıhan KOVANCI’nın 2024 tarihli araştırması, 15 Nisan 2020 ile 15 Nisan 2023 arasında Kovid dönemi infaz düzenlemeleri kapsamında salıverilen 741 bin 531 kişinin polis ve jandarma kayıtlarını inceledi. Çalışmada üç yıl içinde 452 bin 346 kişinin en az bir kez yeniden yakalandığı ve yakalama esaslı mükerrerlik oranının yüzde 61 olduğu hesaplandı. Hırsızlık, dolandırıcılık ve uyuşturucu suçları öne çıktı.

Bu yüzde cinayet oranı değil

Aftan çıkanların yeniden suç işleme oranı tartışılırken yüzde 61’in “cinayetten çıkanların yüzde 61’i yeniden ağır suç işliyor” şeklinde okunması yanlış olur. Araştırma ilk mahkûmiyet suçuna göre cinayet hükümlülerini ayrı bir grup halinde takip etmiyor ve her yeni yakalamayı mükerrerlik kabul ediyor. Ayrıca Kovid düzenlemesi hukuken genel af değil, infaz rejimine ilişkin bir düzenlemeydi. Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü de daha sonraki düzenlemeler için “af” nitelemesinin doğru olmadığını özellikle açıkladı.

2000’de kamuoyunda “Rahşan Affı” diye bilinen 4616 sayılı düzenleme konusunda da yıllar içinde farklı oranlar yayımlandı. 2006 tarihli bir haberde, düzenlemeden yararlanarak tahliye edilen 22 bin 421 kişiden 640’ının yeniden suç işleyerek cezaevine döndüğü bildirildi. Bu, yaklaşık yüzde 2,9’a karşılık geliyor. Ancak bu eski veri belirli bir tarihteki cezaevine dönüşü ölçüyor; sonraki yılları, yeniden yakalanan ancak hüküm giymeyenleri veya suç türlerini ayrı ayrı göstermiyor. Dolayısıyla güncel mükerrerlik çalışmalarıyla doğrudan karşılaştırılamaz.

Cinayet hükümlülerinde uluslararası sonuçlar ne gösteriyor?

Türkiye’de eksik olan cinayet hükümlüsü özelindeki veri için uluslararası çalışmalar fikir veriyor ancak Türkiye’ye doğrudan uygulanamaz. ABD Adalet İstatistikleri Bürosunun 1994’te tahliye edilen 272 bin 111 kişiyi üç yıl izlediği araştırmada, cinayet nedeniyle ceza yatmış kişilerin yüzde 40,7’si herhangi bir yeni suçtan yeniden yakalandı; yeniden cinayet nedeniyle yakalananların oranı ise yüzde 1,2 oldu. İsveç’te 32 yıllık takipte cinayet faillerinin yüzde 10’u ciddi şiddet suçuna karışırken yüzde 3’ü ikinci bir cinayet işledi.

2026’da yayımlanan Kuzey Carolina araştırmasında ise şartlı tahliye edilen 159 ağırlaştırılmış cinayet hükümlüsünden yalnızca 9’u, yani yüzde 5,7’si daha sonra yeni bir suçtan mahkûm oldu ve yeni mahkûmiyetlerin hiçbiri şiddet suçu değildi. Başka bir ABD çalışmasında 92 şartlı tahliyeli cinayet hükümlüsünün yüzde 54’ü herhangi bir suçtan, yüzde 15’i şiddet suçundan yeniden kayda girdi. Farklılık, yaş, takip süresi, tahliye seçimi ve ölçüm yönteminin sonucu ne kadar değiştirdiğini gösteriyor.

Aftan çıkanların yeniden suç işleme oranı için Türkiye’de söylenebilecek en sağlam sonuç şu: Genel tahliye gruplarında tekrar suça karışma ciddi bir sorun; ancak cinayetten hüküm giymiş ve af ya da infaz düzenlemesiyle çıkmış kişilerin yeniden cinayet işleme veya ağır suça karışma oranını gösteren resmî, ayrıştırılmış ve güncel bir Türkiye verisi yok. Böyle bir oran açıklanmadan tekil olaylardan genelleme yapmak da bilimsel olarak doğru değil.

Haber: Muhammet BAYRAKTAR